۰
(۰)

فهرست مطالب

۱   آموزش جامع پروپوزال نویسی در رشتههای علوم رفتاری

۱-۱-  مقدمه

۱-۲-  بخش دوم: روش تحقیق

۱-۳-  گام اول: انتخاب عنوان پژوهش

۱-۳-۱- متغیر

۱-۳-۲- انواع طرح پژوهشی

۱-۴-   نقش متغیرها در انواع طرح پژوهشی

۱-۵-  تفاوت بین متغیر تعدیلگر یا واسطه ای

۱-۶-  بخش سوم: جستجوی حرفه ای

۱-۷-  بخش چهارم: مقاله خوانی حرفه ای

۱-۸-  پخش پنجم: نوشتن عنوان پژوهش

۲   آموزش مراحل نگارش پایان نامه

۲-۱-  فصل اول

۲-۲-  فصل دوم

۲-۳-  فصل سوم

۲-۴-  فصل چهارم

۲-۵-  فصل پنجم

۲-۶-  نکات نگارشی

۱-۱-    مقدمه

وقتی دربارۀ رشته­های علوم رفتاری صحبت می­کنیم، منظور رشته­های روانشناسی، علوم تربیتی، مشاوره و … است که درمجموع با رفتار سر و کار دارند. دوستان در حوزه های مدیریت آموزشی، مدیریت منابع انسانی و … هم می­توانند از این آموزش استفاده کنند. نکاتی که در ابتدا باید بدانیم به شرح زیر هستند:

  • پروپوزال استاندارد در ایران نداریم؛ با مطالعۀ مقالات معتبر خارجی می­بینیم که مقالات از یک سری استانداردها برخوردارند که در اغلب آنها رعایت می­شود. ولی با مطالعۀ مقالات چاپ شده، درمی­یابیم که اغلب مقالات در عین حال که اصول استاندارد را رعایت نکرده­اند، به عنوان مقالۀ پژوهشی مجوز چاپ گرفته­اند. بنابراین می­توان گفت در ایران سخت­گیری و اصولی در امور پژوهشی وجود ندارد و بیش از همه، سلیقۀ استاد مشاور یا داور شما از همه چیز مهمتر است. پس هیچگاه دنبال پروپوزالی نباشید که استاد با مطالعۀ آن صد درصد تأیید کند و حتماً دو سه مرتبه مجبور به ویرایش آن هستید تا به تأئید نهایی استاد مربوطه برسد. اصول مطرح شده در این آموزش­ها، بر حسب استاندردهای آموزشی و اصول بین­ المللی است و در صورت رعایت این موارد، پروپوزال ارائه شده در حد اعمال سلیقۀ استاد، نیاز به ویرایش دارد.
  • نکته دوم این است که پروپوزال­نویسی حرفه ­ای نیاز به پیش نیازهایی دارد که در این آموزش به تفصیل مورد بررسی قرار می­گیرند و عبارتند از:
  • جتسجوی حرفه­ ای؛ جستجوی مقالات با کلیدواژه­ های مناسب موضوع مورد نظر از پایگاه­های معتبر.
  • زبان انگلیسی در حد قابل قبول باعث می­شود شما بتوانید به مفهوم کلی یک پاراگراف دست یابید و بسیار کمک کننده است.
  • مسأله مهم دیگر مقاله­ خوانی است. این که بدانیم با چه هدفی، چه بخش­هایی از مقاله را باید مطالعه کنیم تا بتوانیم در پروپوزال یا پژوهش به کار بگیریم.
  • پیش نیاز بعدی، نرم ­افزار word است که شامل جدول کشی، رفرنس دهی، تعیین فونت­ها و … است که آموزش تمامی این موارد در گوگل به راحتی قابل دسترس است.
  • پیش­نیاز بعدی که در این دوره آموزش داده نمی­شود ولی نیاز است شما به­طور نسبی در حد تعاریف متغیرها، اطلاعات داشته باشید و در واقع تخصص نسبی در زمینه متغیرها است.
  • نکته سوم این است که گام به گام با آموزش پیش بروید. با تدریس هر قسمت، تمرین کنید و آن مهارت را مسلط شوید.
  • نکته چهارم این که به گروه پرسش و پاسخ ارائه شده در این آموزش بپیوندید و در صورت بروز مشکل، سوالاتتان را بپرسید تا متخصص مربوطه به بهترین شکل ممکن طی ۲۴ ساعت پاسخگو خواهد بود. در صورتی که بخواهید به مدتی بیش از مدت محدود تعیین شده، در گروه پرسش و پاسخ عضو بمانید، با پرداخت مبلغ اندکی می­توانید از این امکانات مهم بهره­مند شوید.

حتماً این مقاله را در مرورگر خود ذخیره کنید تا بتوانید مدام به آن برگردید و از آن استفاده کنید. همچنین بدانید که این مقاله به صورت دوره ای به روز رسانی می شود و مطالب جدیدی به آن اضافه می­شود. بنابراین حتما مدام به این مقاله سر بزنید.

۱-۲-    بخش دوم: روش تحقیق

این بخش مهمترین بخش پروپوزال نویسی است که شاید لازم باشد چندین بار مورد توجه و بازبینی قرار گیرد. اولین قدم برای انجام یک کار پژوهش، تعیین روش انجام پژوهش است و این قدم، تعیین کنندۀ روال کلی کار است. در این بخش سه روش پژوهشی را در این بخش مطرح می­کنیم و تا پایان این دوره، کار پژوهشی در یکی از سه گروه مختلف قرار می­گیرد. پس روش­های پژوهشی مورد نظر خود را با دقت بیشتری دنبال کنید.

۱-۳-    گام اول: انتخاب عنوان پژوهش

برای انتخاب عنوان صحیح باید انواع روش تحقیق را بشناسیم. دسته­بندی همیشه می­تواند از زاویه دیدهای مختلف و بر حسب معیارهای متفاوت باشد. اولین معیار، پژوهش­ها را به دو گروه تقسیم می­کند:

  • پژوهش کمی؛ با اعداد سر و کار دارند و طی پژوهش، اندازه­گیری عددی و مباحث آماری مطرح می­شوند.
  • پژوهش کیفی ؛ با اعداد سر و کار ندارد و کاملاً کیفی و توصیفی به تحلیل پژوهش پرداخته می­شود.

مثلاً فرض کنید می­خواهیم بررسی متغیر گرایش به مصرف مواد مخدر را به صورت کمی انجام دهیم. برای این کار از پرسشنامه­های موجود یا طراحی پرسشنامه، سپس پر کردن پرسشنامه و در نهایت برداشت اعداد از بطن پرسشنامه به عنوان عدد شاخص گرایش به مصرف مواد مخدر و بر اساس آن نتیجۀ عددی، تحلیل کیفی متناسب را ارائه می­دهیم. و اگر همان موضوع را بخواهیم به صورت کیفی انجام بدهیم، باید از افراد مصاحبه به عمل آید و با پرسش­های توصیفی، بر اساس مبانی نظری، که قابل تبدیل به عدد نیستند تحلیل­هایی انجام می­شود.

با توجه به اینکه دانشجوی چه رشته و گرایشی هستید و علاقه­مندی شما به کار کردن روی چه موضوعی است، باید در سایت گوگل، اقدام به جستجوی موضوعات نمایید. می­توانید متغیرهایی که بررسی آنها در ذهنتان است را با درج «+» بین کلمات و درج واژۀ Pdf یا Doc بنویسید و در نهایت جستجو را آغاز کنید. تمام پژوهش­های مشابه برای شما خواهند آمد. روش دیگری که برای انتخاب موضوع کارآمدتر و معتبرتر است، درج لاتین متغیرهای کلیدی پژوهش و نوشتن سال(مثلا ۲۰۲۰) و pdf در بخش جستجوی گوگل است. برای نمونه شما در رشتۀ روانشناسی، گرایش بالینی مشغول به تحصیل هستید و به موضوع افسردگی علاقه دارید، پس پیشنهاد ما به شما نوشتن عبارت به صورت زیر است:

افسردگی+بهزیستی روانشناختی+۱۴۰۰+pdf

و یا

Depression+pdf+2021

در این آموزش، به بررسی پژوهش­های کمی می­پردازیم و البته بخشی از قسمت­های این آموزش برای پژوهش­های کیفی نیز مناسب می­باشند.

۱-۳-۱-  متغیر

هرچیزی که بتواند ارزش­های گوناگون و متفاوت را بپذیرید، یک متغیر است. مثلاً جنسیت یک متغیر است چون می­تواند دو ارزش زن یا مرد را به خود اختصاص دهد. وزن، تحصیلات، هوش به دلیل ابزار سنجش هوش اختراع شده، احساس تنهایی، سبک مقابله، سالم زیستی، وضعیت تأهل(چهار حالت مجرد، متأهل، بیوه و مطلقه)، شادکامی، سلامت روان همه متغیر هستند، چون یا ارزش­های مختلفی را و یا یک نمره(عدد) به خودشان اختصاص می­دهند.

متغیرها روابط مختلفی اعم از رابطه مثبت یا منفی می­توانند باهم داشته باشند. رابطه(تأثیر) مثبت یعنی با بالا رفتن یک متغیر، دیگری هم بالا می­رود و رابطه منفی یعنی با بالا رفتن یک متغیر، دیگری پایین می­آید. مثلاً احساس تنهایی با شادکامی رابطه منفی دارند. شادکامی و سلامت روان می­توانند باهم رابطه مثبتی داشته باشند.

۱-۳-۲-  انواع طرح پژوهشی

  • طرح همبستگی

طرح همبستگی یعنی بدون اینکه متغیرها را دست­کاری کنیم، صرفاً در جهت تعیین رابطۀ آنها برآییم. مثلا برای سنجش رابطه بین احساس تنهایی و شادکامی در قالب طرح همبستگی، باید پرسشنامه­ای برای احساس تنهایی و پرسشنامه­ای برای شادکامی استفاده کنیم. این دو پرسشنامه را میان جامعه آماری(تعدادی از افراد که ویژگی خاصی دارند) توزیع می­کنیم و میزان شادکامی و احساس تنهایی را در آنها می­سنجیم. در طرح همبستگی سه نکته مهم داریم؛ ضریب همبستگی عددی بین -۱ و ۱ است که علامتش جهت همبستگی را نشان می­دهد و عددش شدت همبستگی را نشان می­دهد. اگر ضریب همبستگی منفی باشد، یعنی رابطه بین دو متغیرها منفی است. فرض کنید همبستگی ۹۵/۰ با همبستگی ۱/۰ خیلی متفاوت است و ۹۵/۰ شدت همبستگی خیلی بیشتری دارد و اگر ۹۵/۰- باشد یعنی رابطه منفی با شدت زیاد برقرار است. پس جهت و شدت همبستگی پارامترهای مهمی هستند. نکتۀ دیگر اینکه در طرح همبستگی رابطۀ علت و معلولی نداریم و نمی­توان گفت کدام متغیر، علت و کدام معلول است و صرفاً وجود رابطه اهمیت دارد.

مثال­هایی از عناوین پژوهشی با طرح همبستگی که عموماً کلمه رابطه در این نوع طرح­ها به کار گرفته می­شود:

  • رابطه بین هوش هیجانی و عملکرد شغلی کارکنان
  • رابطه بین حمایت اجتماعی ادراک شده با سالم­زیستی و سلامت روانی
  • رابطۀ بین معنای زندگی و امید به زندگی با بهزیستی روانشناختی
  • نقش واسطه­ای اضطراب امتحان در رابطه بین احساس تعلق به مدرسه با پیشرفت تحصیلی

 

  • طرح علّی مقایسه ­ای

هدف این طرح مقایسه یک یا چند متغیر در دو یا چند گروه است. وقتی دربارۀ گروه صحبت می­کنیم، مثلا زنان و مردان، این تغییر گروه هم به عنوان متغیر در نظر می­گیریم. بنابراین جنسیت نیز یک متغیر است. در عنوان پژوهش­هایی به روش طرح­های علّی مقایسه­ای، معمولاً کلمه مقایسه می­آید.

مقایسه سرسختی روانشناختی در زنان و مردان؛ مقایسه سرسختی روانشناختی در دو گروه زنان و مردان

مقایسه کیفیت خدمات آموزشی در مدارس دولتی و خصوصی

مقایسه سازگاری اجتماعی و عزت نفس در کودکان تک والد و عادی؛ این مثال دو متغیر را در دو گروه می­سنجد.

  • طرح تجربی یا آزمایشی

 این طرح با دستکاری یک متغیر و بررسی تأثیر آن روی یک یا چند متغیر دیگر انجام می­شود. دستکاری یک متغیر در علوم انسانی در دو حوزۀ درمان یا آموزش انجام می­شود. در عنوان موضوعات طرح­های تجربی یا آزمایشی کلمات کلیدی اثربخشی یا تأثیر مورد استفاده قرار می­گیرد. در این نوع پژوهش­ها، دو گروه ۱۵ نفری، گروهی را گواه(کنترل) و گروهی را آزمایش قرار می­دهیم و پرسشنامه­های مورد نظر را به هر دو گروه ارائه می­دهیم تا تکمیل کنند و درواقع پیش آزمون که به نوعی آگاهی از وضعیت افراد است، انجام می­شود. سپس برای گروه آزمایش، جلسات گروه درمانی را برگزار می­کنیم ولی برای گروه گواه هیچ جلسه­ای برگزار نمی­کنیم. در قدم بعدی نیز اقدام به سنجش گروه گواه و کنترل می­کنیم و نهایتاً نتایجی را عنوان و تحلیل می­کنیم. به نوعی اثربخشی جلسات درمانی را بررسی می­کنیم.

اثربخشی بازی درمانی گروهی بر مشکلات رفتاری کودکان؛ گروه درمانی در چند جلسه برگزار می­شود و پس از آن مشکلات رفتاری کودکان مورد بررسی قرار می­گیرند.

اثربخشی آموزش ضمن خدمت بر توسعه حرفه­ای معلمان

اثربخشی درمان شناختی-افسردگی بر افسردگی و اضطراب؛ دو متغیر وابسته و دو پرسشنامه که برای پیش آزمون و پس آزمون باید پر کنند.

۱-۴-    نقش متغیرها در انواع طرح پژوهشی

نقش­هایی که متغیرها در انواع طرح­ها می­توانند داشته باشند به شرح زیر هستند:

  • متغیر مستقل و وابسته
  • متغیر پیش­بین و ملاک
  • متغیر درون­زا و برون­زا

با توجه به نوع طرح پژوهشی، متغیرهای پژوهشی نقشهای مختلفی می­گیرند. به عنوان مثال در پژوهش آزمایشی و علّی مقایسه­ای، متغیر مستقل و وابسته داریم. به این معنا که در این دو نوع طرح پژوهشی، متغیری که تأثیر می­گذارد، مستقل و متغیری که تأثیر می­گیرد، وابسته نامگذاری می­شوند.

اگر پژوهش همبستگی با متغیر واسطه­ای داشته باشیم، اسم متغیر مستقل و وابسته به پیش­بین و ملاک تغییر می­کند.

اگر پژوهش همبستگی بدون متغیر واسطه­ای داشته باشیم، اسم متغیر مستقل و وابسته به متغیر برون­زا و درون­زا تغییر می­یابد.

دیگر نقش­هایی که متغیرها می­توانند بگیرند،

متغیر واسطه(میانجی)؛ متغیر مستقل و وابسته باهم رابطه­ای دارند، متغیر واسطه، بین این دو قرار می­گیرد.

متغیر تعدیل کننده(مداخله­گر) متغیری که روی رابطۀ بین متغیرهای ما تأثیرگذار است و خودش نقش مستقیمی در پژوهش ندارد، به عبارت دیگر، متغیر تعدیل‌گر یک متغیر کمی یا کیفی است که جهت و قدرت رابطه متغیر مستقل و وابسته را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

متغیر کنترل؛ یک سری متغیرها به صورت ناخواسته روی پژوهش­ها اثرگذارند. مثلاً سطح تحصیلات افراد، طبقه اقتصادی افراد، جنسیت افراد و …. . برای اینکه تأثیر این موارد را خنثی کنیم، متغیری را به عنوان متغیر کنترل تعریف می­کنیم و این متغیر در عنوان نمی­آید.

۱-۵-    تفاوت بین متغیر تعدیل­گر یا واسطه ­ای

متغیر تعدیل­گر به طور مستقیم رابطه متغیر مستقل و وابسته را تحت تاثیر قرار می‌دهد، اما متغیر میانجی بطور غیرمستقیم رابطه متغیر مستقل و وابسته را تحت تأثیر قرار می‌دهد. شکل زیر به طور واضح تفاوت متغیر تعدیلگر یا واسطه ای را مشخص می کند.

۱-۶-    بخش سوم: جستجوی حرفه­ ای

در این بخش، با یکی از مهمترین پیش­نیازهای نوشتن یک پروپوزال خوب، یعنی جستجوی حرفه­ای آشنا خواهید شد. در ادامه، ابزارهایی که برای یک جستجوی حرفه­ای نیاز است و طرز کار کردن با این ابزار را معرفی می­کنیم.

اولین ابزار جستجو، به وضوح گوگل است. برخی گمان می­کنند که هرچیزی که از گوگل بیرون آید، نامعتبر است، درصورتی که به هیچ وجه اینگونه نیست و افراد باید یادبگیرند چگونه مقالات معتبر را از سایت گوگل استخراج کنند. درواقع، نگاه افراد باید بینابینی باشد، به این معنی که آیا مقالاتی که در گوگل هستند، آیا معتبرند یا خیر؟ جواب این سؤال این است که بستگی به نوع مقاله دارد و صرفاً نباید به این توجه کرد که از کجا تهیه شده است. برای پیدا کردن مقالات در گوگل، ابتدا سایت WWW.Google.com را در گوگل کروم و موزیلا فایرفایکس یا اینترنت اکسپلورر جستجو کنید. فرض کنید  سپس در بخش نوار جستجوی این سایت، واژه دربارۀ نقش واسطه­ای تاب­آوری در رابطه بین معنای زندگی و خودکشی، قصد پیدا کردن مقاله داریم. برای این کار، عبارت معنای زندگی را جستجو می­کنیم و وبسایت­هایی که به صورت فهرست می­آید را بررسی می­کنیم که معتبر هستند یا خیر. وبسایت­هایی که آخرشان .ac هستند، زیر نظر وزارت علوم هستند و معتبر هستند. مثلاً ensani.ir نیز وبسایت معتبری است. مطالبی که از سایت­هایی می­آیند و مشخصات مجله، دوره، سال انتشار و همۀ اطلاعات تخصصی می­آید نیز معتبر هستند. سایت SID.ir، Civilica.com، Magiran.ir، Noormags.ir نیز سایت­های معتبر علمی-پژوهشی هستند. به عبارتی می­توان گفت مقالاتی که رفرنس­های خوبی دارند، می­توانند مورد استفاده قرار بگیرند. به دلیل پولی بودن مقالات در سایت­هایی مانند Civilica، پولی هستند، می­توان عنوان مقاله را در گوگل جستجو کرد و اگر در جایی دیگر به صورت رایگان وجود نداشت، می­توان آن را خرید و استفاده کرد.

گوگل اسکولار

گوگل اسکولار ابزاری کامل و جامع برای جستجوی حرفه­ای مقالات انگلیسی است و قطعا باید با آن آشنا شوید تا بتوانید بکار بگیرید. برای جستجوی مقالات انگلیسی باید واژه­های تخصصی لاتین را پید ا کنیم. برای نمونه برای معنای زندگی، واژۀ Meaning in life را جستجو می­کنیم و تمام مقالاتی که حاوی این عبارت هستند را می­آورد. اگر عبارت مورد جستجو را در کوتیشن بیاورید، دقیقا مقالاتی را برای شما نمایش می­دهد که حاوی این عبارت هستند، مثلاً ” “Meaning in life و اگر بخواهیم هم می­توانیم به صورت Meaning+Life را سرچ کنیم و مقالاتی را نمایش می­دهد که حاوی هردو کلمه هستند. اگر بخواهیم مقالاتی که نمایش می­دهد، مقالات جدید باشند، سال انتشار را با + به انتهای عبارت جستجو اضافه می­کنیم:

Meaning+Life+2020+pdf  را جستجو می­کنیم.

همچنین می­توان از عبارت allintitle را به اول جستجو اضافه کرد که به معنای این است که کلمۀ مورد نظر در عنوان باشد. برای یافتن لاتین متغیرهای کلیدی، می­توان از گوگل ترنسلیت استفاده کرد و به جستجوی لاتین خود ادامه داد. در گوگل اسکولار، قابلیت تنظیم بازۀ زمانی برای مقالات وجود دارد.

ابزار بعدی برای جستجوی مقاله، سایت Sid است که برای مقالات فارسی کاربرد دارد. در این سایت، دسته­بندی هایی وجود دارد که مشخص می­کند شما از کدام مجموعه مقالات می­خواهید استفاده کیند. عموما دو بخش اول بیشتر مورد استفاده قرار می­گیرد. پس از این مرحله، به صفحۀ جستجو هدایت می­شوید. واژه­های کلیدی یا متغیرهای مورد نظر خود را جستجو می­کنید تا مقالات برای شما نمایش داده شود و پس از دیدن مقالات می­توانید آنها را دانلود و ذخیره کنید.

سیویلیکا نیز سایتی است که مقالات همایشی را در بر دارد و باز هم مانند دیگر سایت­های پژوهشی بخش جستجو و درج کلمات کلیدی، تعیین سال و یا حتی در صورت دانستن نویسنده، بوسیلۀ نام نویسنده  را دارد. در این سایت چکیدۀ مقالات به صورت رایگان وجود دارد ولی متن کامل آنها با وصل شدن به IP دانشگاه رایگان می­شود و در صورت نداشتن این امکانات با پرداخت هزینه می­توانید از مقالات این سایت بهره­ مند شوید.

بسیاری از مقالات انگلیسی با پرداخت هزینه قابل رؤیت و استفاده هستند ولی برخی از سایت­ها هستند که این مقالات را به صورت رایگان در دسترس قرار می­دهند. سایت freepaper.me و  Iranpaper.ir، سایت researchgate.net نیز برخی مقالات را رایگان در اختیارتان قرار می­دهد. مقالاتی که رایگان نیستند، لینک DOI دارند که یک آدرس است، این لینک یک آدرس است که آن را کپی می­کنیم و در سایت  Iranpaper.ir جایگذاری می­کنیم(توجه کنید در زمان استفاده از سایت Iranpaper.ir باید فیلترشکنتان خاموش باشد) و با این روش می­توان مقالات هزینه­ای خارجی را به رایگان با کمک سایت Iranpaper.ir  دانلود کرد. البته این روش برای همۀ مقالات صدق نمی­کند و بعضی مقالات انگلیسی رایگان قابل دانلود نیستند.

برای آشنایی با نوع فصل بندی در موضوعات مختلف و یا موضوعاتی مشابه موضوع شما، یک راه ساده و بسیار کاربردی مراجعه به سایت ganj.irandoc می­باشد که با عضویت در آن می­توانید ۲۰ صفحۀ اول رایگان پایان نامه­های انجام شده را دانلود کنید و با مطالعۀ فهرست مطالب آنها، دریابید که چه مباحثی در این پایان نامه­ها مطرح شده­اند و ترتیب چیدمان فصل­ها به چه صورت بوده است. همچنین در این سایت می­توان پایان نامه­هایی مشابه را دید که در بخش پیشینۀ پژوهشی درج می­شوند و با توجه به چکیده­ای که از آنها در سایت ایرانداک می­آید، نتیجه­گیری و اهداف پایان نامه در دسترس همۀ دانشجویان قرار می­گیرد.

یکی دیگر از سایت­های عالی برای پیدا کردن مقالات سایت magiran.ir است که تمامی مقالات مجلات و کنفرانس­ها، حتی مقالاتی که در سیویلیکلا گاهاً پولی هستند، رایگان در اختیار دانشجویان دانشگاه­ها قرار می­گیرد و البته این رایگان بوده با استفاده از ip دانشگاه و دانشجو تشخصی دادن فرد امکان دارد.

۱-۷-      بخش چهارم: مقاله­ خوانی حرفه ­ای

مقاله­ خوانی مهارتی است که هرکسی به آن مسلط نیست و درصورتی که این مهارت را نداشته باشید، پژوهش شما زمان گیر و طولانی خواهد شد. به همین خاطر در این بخش، طرز خواندن مقاله و تکمیل پروپوزال را با زمان کمتر آموزش خواهیم داد. یک مقالۀ پژوهش عموماً شامل بخش­هایی شامل چکیده، مقدمه، روش، یافته­ها و نتایج است. در مقدمه، مبانی نظری، اهداف، صورت مسأله، نظریات پژوهشگران پیشین و تاریخچه مطرح می­شود. در بخش روش، جامعه آماری، روش نمونه­گیری، نوع و سال پرسشنامه یا مصاحبه، روش تحلیل آماری و …. مطرح می­شود و در بخش یافته­ها، نتایج تجزیه و تحلیل آماری یا هرروش دیگر مطرح می­شود و در قسمت نتایج، پیرامون یافته­های بخش قبل، بحث می­شود و یافته­ها تبیین می­شوند.

مقاله­خوانی غیرحرفه­ای، جمع­آوری مثلاً ۵۰ مقالۀ مرتبط و مطالعۀ صفر تا صد آنها و  مشخص کردن بخش­های مهم مقاله که ممکن است در کار پژوهش مورد نظر مفید باشند، است. خواندن هرمقاله حدود ۲ ساعت طول می­کشد و درواقع افراد با صرف حدود ۱۰۰ ساعت، نتیجۀ خاصی را نمی­توانند بگیرند و این یعنی اتلاف وقت وانرژی طی مقاله­خوانی غیرحرفه­ای.

برای خواندن حرفه­ای مقالات و نوشتن پروپوزال، نیازی به مطالعۀ صفر تا صد مقالات نیست. فردی که ساختار مقالۀ علمی را بشناسد، می­داند که کدام مطالب در کجا مطرح می­شوند و می­داند که چطور می­تواند این مطالب را بکارگیرد. چکیدۀ مقاله را برای نوشتن پیشینه نیاز داریم و درواقع برای مطرح کردن پیشینۀ پژوهش که در پروپوزال و پایان نامه­ها مطرح می­شود، ما لازم داریم که در مقالات انگلیسی و فارسی، چکیدۀ پژوهش را از زبان خودمان نقل کنیم. مقدمۀ مقاله، در نوشتن بیان مسأله، اهمیت و ضرورت و در بخش مبانی نظری فصل دوم می­تواند مفید باشد. درواقع شما در بیان مسأله، یک سری تعاریف، اهمیت متغیرها، مبانی نظری نیاز داریم که در فقط در مقدمۀ مقالات یافت می­شوند. روش نیز در مقالات مشابه، برای مقایسۀ روش کار دیگران و ضمناً پرسشنامه­هایی که استفاده کرده­اند، بکار گرفته می­شود. نوع پرسشنامه­ای که در یک پژوهش به کار گرفته می­شود، معمولا در چکیدۀ یک مقاله نیز می­آید، پس با مطالعۀ چکیده می­توان فهمید که آیا روش مقاله، با روش مورد نظر پژوهشگر نزدیک است یا خیر که در صورت نزدیک بودن، به مطالعۀ مفصل نیاز دارد. یافته­ها و نتایج نیز کاربرد زیادی در نوشتن پروپوزال ندارد.

۱-۸-    پخش پنجم: نوشتن عنوان پژوهش

عنوان پژوهش ما، رابطۀ مستقیمی با طرح پژوهشی مقاله، پروپوزال یا پایان نامه دارد که در بخش­های قبل توضیح داده شده است. در عنوان طرح­های همبستگی، از واژۀ رابطه یا نقش استفاده می­کنیم. در طرح­های پژوهشی علی مقایسه­ ای، واژۀ مقایسه یا تطبیق به کار گرفته خواهند شد و در عنوان طرح­های تجربی، از واژۀ اثربخشی یا تأثیر یا اثرگذاری و واژه ­هایی با این مضمون استفاده می­کنیم. این امکان وجود دارد که شما در طول جستجوهای علمی خود به پژوهش­هایی برسید که این واژه­ها در آنها وجود ندارد، اما در ۹۰% پژوهش­ها این قاعده رعایت می­شود. خطایی که زیاد در زمینۀ امور پژوهشی مشاهده می­شود، استفاده از کلمۀ تأثیر در طرح­های همبستگی است که کاملاً نادرست است زیرا ما تنها زمانی از کلمۀ تأثیر استفاده می­کنیم که طرحمان تجربی یا نیمه تجربی باشد. پس ما بر حسب نوع طرح پژوهشی، متغیرهایمان را مشخص می­کنیم. آنچه که در عنوان پژوهش مهم است، این نکته است که عنوان پژوهش باید دربرگیرندۀ متغیرهای پژوه باشد. مثلاً در عنوان رابطۀ بین معنای زندگی و امید به زندگی با بهزیستی روانشناختی، به دلیل استفاده از کلمۀ رابطه، متوجه می­شویم که طرح ما از نوع همبستگی است و متغیرهای امید به زندگی، معنای زندگی و بهزیستی روانشناختی را مورد بررسی قرار می­دهد و همچنین از عنوان می­توان دریافت که معنای زندگی و  امید به زندگی، متغیرهای درونزا و بهزیستی روانشناختی متغیر برونزا هستند.

در عنوان «نقش واسطه­ای احساس تنهایی در رابطه بین مهارت­های اجتماعی و اعتیاد به اینترنت»، متیغرهای احساس تنهایی، مهارت­های اجتماعی و اعتیاد به اینترنت متغیرهای پژوهش هستند و به دلیل دارا بودن سه متغیر می­تواند عنوان مطلوبی باشد(در سطح کارشناسی ارشد حداقل تعداد متغیرهای مورد بررسی باید سه تا باشد). احساس تنهایی متغیر واسطه است، مهارت­های اجتماعی  چون اول آمده است، متغیر پیش­بین است و اعتیاد به اینترنت، متغیر ملاک است چون دوم آمده است.

مقایسۀ سبک­های مقابله با تنیدگی و سرسختی روانشناسی در زنان و مردان، در طرح­های علی مقایسه­ای، تغیر گروه مانند زنان و مردان نیز متغیر به حساب می­آید و در واقع متغیرهای سبک مقابله­ای و سرسختی روانشناختی متغیرهای وابسته به تغییر گروه زنان و مردان به عنوان متغیر مستقل هستند.

در عنوان «اثربخشی آموزش فرزندپروری به والدین بر پرخاشگری کودکان»، آموزش فرزندپروی، متغیر مستقل و پرخاشگری، متغیر وابسته است. نکته­ای که لازم به ذکر است، از آوردن کلمۀ بررسی اجتناب می­کنیم و نیازی به ذکر جامعۀ آماری در عنوان پژوهش نیست ولی برخی جامعه­های آماری مانند ذکر والدین در عنوان مورد نظر، برای توجیه مخاطب لازم است.

۲       آموزش مراحل نگارش پایان نامه

اغلب پژوهش­های کارشناسی و کارشناسی ارشد، به صورت پنج فصل طراحی می­شود ولی باید توجه داشت که در امرو پژوهشی، هیچ چیزی ثابت از یک رویۀ یکسان پیروی نمی­کند و با توجه به سلیقۀ استاد راهنما و مشاور، موضوعی که بررسی می­کنید و یا دانشگاه محل تحصیلتان، فرمت، شکا و یا حتی محتوای مقاله، پایان نامه یا پژوهش شما، تفاوت­هایی جزئی دارد. ما در این آموزش، شکل کلی پایان­نامه نویسی را قرار می­دهیم و مخاطبین می­توانند متناسب با نیاز خود، تغییراتی بدهند.

۲-۱-    فصل اول

در فصل اول هر پایان نامه، مفاهیمی  ذکر می­شود که در پروپوزال یا همان پیشنهادیه، مطرح شده است. اندکی نیز به مطالب افزوده می­شود تا فصل اول، منسجم­تر و پرمحتواتر شود. در پروپوزال، عنوان­هایی مانند بیان مسأله، اهمیت و ضرورت پژوهش، پیشینۀ پژوهش­های انجام شده، تعریف مفهومی و در صورت استفاده از پرسشنامه، تعریف عملیاتی متغیرهای کلیدی آورده می­شود. روش پژوهش، نوآوری، فرضیه، اهداف و سؤالت پژوهشی نیز از جمله مواردی است که در پروپوزال قید می­شود.

برای شرح چگونگی نگارش بیان مسأله باید توجه داشت که یک بیان مسألۀ خوب، چه مواردی را باید شرح دهد. ابتدا به عنوان پژوهش خود دقت کنید و متغیرها را مشخص کنید. در پاراگراف اول، لازم است پیش­زمینه­ای از اینکه چطور چنین موضوعی برای پژوهش به ذهن رسیده است، آورده شود. دقت کنید که از آوردن جملات پی در پی از مقالات فارسی جداً اجتناب کنید چون این کار باعث می­شود موقع تحویل نهایی پایان نامه که شما به سایت ایران داک برای همانندجویی ارجاع داده می­شوید، همانندجویی کار شما بالا رود و اگر درصد همانندجویی بالای ۴۰ باشد، کار شما عملاً کپی محسوب می­شود و باید درصد را به زیر ۳۰ برسانید. سعی کنید بیشتر از کتاب­های مرتبط با موضوع پژوهش، مقالات انگلیسی و جملات مفهومی و کلیدی از مقالات فارسی با ارجاع درست و دقیق استفاده کنید تا در دام همانجویی گرفتار نشوید.

به ابعاد بیان مسأله می­پردازیم: در بیان مسأله، همانگونه که از نامش پیداست، مسألۀ پژوهش به تفصیل عنوان می­شود، متغیرها شرح داده خواهند شد(توجه کنید که هنگام استفاده از متغیرهای کلیدی برای اولین بار، لغت لاتین آنها را در رفرنس یا پاورقی بیاورید). نتایج پژوهش­هایی مشابه دذر داخل و خارج را نیز می­توانید در سطر بعدی بیان مسأله بیاورید. تعاریف عملیاتی متغیرهای مورد نظر و مدل­های نظری از پژوهشگران نیز بخشی از بیان مسأله است که در مشخص کردن هدف پژوهشی به خواننده کمک می­کندو معمولاً بیان مسأله با یک سؤال به پایان می­رسد که بیانگر خط مشی کلی پژوهش است. رفرنس دهی، مقولۀ بسیار  مهمی است که در صورت غفلت از آن، پژوهش شما بی­ارزش یا کم­ارزش می­شود. پس مراقب باشید که با شناخت روش­های مختلف رفرنس­دهی و مشورت با استاد راهنمای خود، روش مطلوب و مناسبی را برگزینید. در صورتی که از نویسندگان انگلیسی استفاده می­کنید، نام لاتین آنها را در زیرنویس بیاورید.

بخش بعدی که در فصل اول آورده می­شود، اهمیت و ضرورت پژوهش است. در این بخش باید مشکلاتی که موضوع  مورد نظر و نپرداختن به آن در سطح جامعه ایجاد کرده شرح داده شود و همچنین عنوان شود که پژوهش­های لازم وکافی در این زمینه انجام نشده است و  درواقع دلایلی که شما را ترغیب به انتخاب این موضوع کرده است، عنوان شود.

بخش بعدی معمولاً اهداف است که به دو بخش اصلی و فرعی تقسیم می­شوند. برای اهداف اصلی، همان عنوان پژوهش معمولا مطرح می­شود ولی برای اهداف فرعی، زیرمجموعۀ متغیرها و یا ارتباطاتی که متغیرها ممکن است باهم داشته باشند، عنوان می­شوند که در موضوعات متفاوت، مختلف­اند.

سؤالات پژوهش نیز با توجه به اهداف مطرح می­شوند و موضوعاتی است که انتظار می­رود طی پژوهش، به آنها دست یافت. در واقع پژوهش به دنبال پاسخگویی به سوالات است. بخش بعید که فرضیات پژوهشی است نیز در تطبیق با سؤالات و به همان تعداد آورده می­شود و با توجه به پژوهش­های پیشین و نظریه­های موجود، پاسخ­هایی در قالب مفروضات به سؤالات می­دهد. در انتهای پژوهش یعنی فصل پنجم، به پاسخ سؤالات پژوهشی و رد یا تأئید سوالات پژوهشی مطرح شده در فصل اول پرداخته می­شود. باید توجه داشت که مفروضات باید دقیقاً تعدادشان با تعداد سؤالات یکی باشند و هر فرض، جواب یک سؤال است.

در بخش روش تحقیق نیز نوع تحقیق، جامعۀ آماری، روش جمع­آوری داده­ها و اطلاعات مانند پرسشنامه­ها و نوع تجزیه و تحلیل و نرم­افزاری که مورد استفاده قرار خواهد گرفت، معرفی می­شود. بررسی پرسشنامه­ها، ابعاد، مؤلفه­های پرسشنامه­ها، روایی و پایایی نیز بخش از روش تحقیق است که در فصل اول مختصراً عنوان می­شود و در فصل سوم به صورت مفصل ارائه و عنوان می­شود.

«یکی از نکات مهم و کلیدی در نگارش پایان نامه خوب آن است که حواستان باشد برای هر پاراگراف، یک منبع معتبر قابل قبول ارائه دهید»

۲-۲-    فصل دوم

فصل دوم به مقدمه­ای آغاز می­شود و در ادامه، تک تک متغیرهای پژوهش، مبانی نظری، پیشینه و مدل­های مربوط عنوان می­شود. اما اینکه این مطالب را از کجا تهیه و چگونه نگارش کنیم، روشی است که در بخش جستجوی حرفه مقالات به شما آموزش داده شد و طی آن یاد گرفتید که چگونه مقالات را دانلود و مطالعه کنید. ترجیحاً سعی کنید مطالب کتاب­ها و مقالات لاتین را به کار گیرید و از مطالب معتبر استفاده کنید. در پایان هر پاراگراف، حتما منبع را ذکر کنید.

تعریف مفهومی متغیر، پیشینۀ تاریخی، نظریۀ اندیشمندان در مورد متغیر و ارتباط با متغیرهای دیگر در مورد هرکدام از متغیرها به صورت جداگانه ذکر می­شود. همچنین ابعاد متغیر و اثراتی که متغیرهای پژوهش، در دیگر پژوهش­ها داشته­اند نیز با ذکر منابع عنوان می­شود.

در پایان فصل دوم، پیشینه که به دو بخش مجزای پیشینۀ خارجی و داخلی است عنوان می­شود. در بخش پیشینه ذکر می­شود که برای نمونه محمدی(۱۴۰۰)، پژوهشی با موضوع «……» را به روش ….. انجام داده و نتایج این پژوهش بیانگر ….. بود. به ترتیب از جدید به قدیم پیشینه­ها را قرار می­دهیم. در پایان در مورد مدل نظری که عموماً برگرفته از مقاله­ای معتبر است، صحبت می­شود و نمودار این مدل نظری با فلش­هایی که بیانگر معنا و مفهومی خاص است، درج می­شود.  آنچه در مدل نظری ارائه می­شود، در واقع خلاصه­ای از مبانی نظری است که در نموداری تصویری و برگرفته از نظرات صاحبنظران معتبر است. درواقع مدل ارتباط بین تئوری و نظریه­ها با تجزیه و تحلیل و بخش عملی پژوهش است. در مدل مفهومی یا نظری، متغیرهای کلیدی، که مستقل و وابسته، واسطه­ای، پیش­بین یا ملاک هستند، در کادرهایی قرار می­گیرند و با فلش­هایی به هم ربط داده می­شوند. عموماً با توجه به مبانی نظری که در ادبیات پژوهش در فصل دوم مطرح است، یا نظریه­های اندیشمندان و پژوهشگران معتبر دیگر، این مدل طراحی می­شود و گاهی نیز از ترکیب چند مدل، مدل جدیدی ابداع می­شود و این حالت بهتری است چون دارای نواوری و خلاقیت است و قطعاً نتایج متفاوتی ارائه می­دهد.

۲-۳-    فصل سوم

در فصل سوم پژوهش­های کمی، روش تحقیق که در مورد انواع آن در آموزش پروپوزال­نویسی به تفصیل بحث شد، مورد بحث بیشتر قرار می­گیرد. جامعۀ آماری، نمونۀ آماری، روش نمونه­گیری، فرمول­های نمونه­گیری، حجم جامعه و نمونه، پرسشنامه­ها، ارزیابای پایایی و روایی پرسشنامه­ها مطرح می­شود.

در پژوهش­های کیفی قاعدۀ کلی و متداولی برای فصل سوم وجود ندارد و در این فصل به بخشی از پژوهش پرداخته می­شود که درواقع پاسخ به یکی از سؤالات پژوهشی است. عنوان متفاوتی می­تواند داشته باشد و مطالبی که در آن می­­آیند نیز بسته به موضوع و سلیقۀ پژوهشگر یا استاد راهنما متفاوت می­باشد.

۲-۴-    فصل چهارم

در پژوهش­های کمی فصل چهارم به تجزیه و تحلیل داده­ها و بررسی فرضیات می­پردازد. در ابتدا معمولا مقدمه­ای در شرح اهداف پژوهش مطرح می­شود و توضیحاتی مختصر درمورد اینکه در فصل چهارم قرار است چه کارهایی انجام دهیم نیز گاهی می­آید. در ادامه مشخصات جامعۀ آماری پژوهش عنوان می­شود. سپس بررسی فرضیات و سؤالات پژوهش آغاز می­شود و طبق داده­های آماری و نتایج آنها به آنها پاسخ  داده می­شود ولی به شرح و تفسیر این یافته در این فصل پرداخته نمی­شود. نمودارهای مختلف و نتایج تحلیل­های آماری در قالب اشکال مختلف در این فصل گنجانده می­شود. اگر داده­ها کمی باشند، از روش­های آماری و نرم­افزارهای آماری استفاده می­کنیم و اگر داده­ها کیفی باشند، از تجزیه و تحلیل­های کیفی و گاهاً کدگذاری­ها استفاده می­شود که برای مطالعه بیشتر می­توان واژه­های کدگذاری باز، گزینشی و محوری را در سایت گوگل جستجو کرد تا اطلاعاتی به دست دهد.

آزمون فرضیات یا طرح سؤالات پژوهش نیز در عنوانی دیگر می­آید. سطح اطمینان و سطح معناداری فرضیات هم در نرم­افزارها و یا طبق تحلیل­ها انجام و ارائه می­شود.

در پژوهش­های کیفی نیز فصل چهارم درمورد یکی از ابعاد موضوع به تفصیل بحث می­شود و درواقع یکی از اهداف اصلی پژوهشی به دست می­آید و در پاسخ به سؤالی اصلی و کلیدی است.

۲-۵-    فصل پنجم

در فصل پنجم نیز پس از ذکر مقدمه­ای، به شرح نتایجی که در فصل چهارم عنوان شده­اند می­پردازیم و پژوهش­های هم­راستا را مطرح می­کنیم که علمی بودن و معتبر بودن نتایج را بالا می­برد. در فصل پنجم، پس از مقدمات ارائه شده، سؤالات پژوهشی که در نتیجۀ تحلیل­های آماری یا تحلیل­های توصیفی و کتابخانه­ای به دست آمده­اند، پاسخ داده می­شوند و با توجه به پاسخ این سؤالات، فرضیات پژوهشی رد یا قبول می­شوند. تمام مطالب این فصل باید از زبان پژوهشگر مطرح شود و مقایسۀ بین سایر پژوهش­ها با پژوهش­ مورد نظر نیز از زبان پژوهشگر باید بیان شود. این فصل در واقع مهمترین فصل پایان نامه است زیرا طی آن روشن می­شود که یافته­های پژوهش چقدر دقیق، علمی و شفاف هستند.

پیشنهادات که به دو بخش پیشنهادات پژوهشی و پیشنهادات کاربردی تقسیم می­شوند و در بخش پیشنهادات پژوهشی، تغییراتی که از نظر پژوهشگر لازم است در عناوین مشابه پژوهشی صورت گیرد ارائه می­شود. درواقع در این بخش پیشنهاد می­شود بر جنبه­های دیگری از موضوع مطرح شده که طی پژوهش به ضرورت و  اهمیت آن پی برده­ایم و پیشنهادات کاربردی، استفاده از نتایج پژوهش در سازمان­ها و مؤسسه­هایی است که باعث اثربخشی بر آنها می­شود.

محدودیت­های پژوهش نیز، مشکلات و کمبود امکانات پژوهشی و عملی طی انجام پژوهش است که در نتایج پژوهش اثرگذار بوده­اند.

۲-۶-    نکات نگارشی

هر دانشگاهی فرمت با قالب خاصی برای نگارش پایان نامه و پروپوزال دارد که معمولا این آئین نامه را در سایت دانشگاه­ها، بخش امور پژوهشی قرار می­دهند و در دسترس دانشجویان است. با دانلود و مطالعۀ این شیوه­نامه، دانشجویان باید نوشته­های خود را از نظر نوع و اندازه قلم، فاصلۀ بین خطوط و متن از حاشیه، فاصلۀ پاراگراف­ها از همدیگر و فاصلۀ تیترهای اصلی و فرعی از هم تنظیم می­شود. به این کار تنظیم هدینگ یا استایل­ها می­گوییم. برای تنظیم هدینگ­ها در بخش پاراگراف، زبانۀ آیکونی که در زیر مشخص را می­زنیم و گزینۀ Define New mulitilevel list را می­زنیم و بدین وسیله می­توان هدینگ­ها را تنظیم کرد.

به صورت پیش­فرض بین اعداد بخش­های مختلف در ورد نقطه وجود دارد و از این بخش می­توان نقطه را به خط که در پایان نامه­های فارسی رایج است، تبدیل کرد. تورفتگی سطرها در تیترهای مختلف نیز از این بخش قابل تنظیم است. معمولا در پایان نامه­ها رایج است که میان کلمات بهم پیوسته نیم­فاصله می­گذارند که این نیم­فاصله از طریق فشردن همزمان  ctrl+- ‌و یا در بعضی سیستم­ها فشردن همزمان سه کلید ctrl+Shift+@ می­تواند نیم­فاصله را ایجاد کند.

تورفتگی یا indentation نیز برای خط اول هر پاراگراف به اندازه ۵ فاصله یا ۵/۰ سانتی متر در پایان نامه­ها مرسوم است که از بخش modify از سربرگ­های مختلف قابل تنظیم است. برای عنوان گذاری اشکال و نمودارها، لازم است بر روی شکل یا نمودار کلیک راست کرده و گزینۀ Insert caption را انتخاب نمود. معمولاً توضیح جدول­ها در بالا و توضیح شکل و نمودارها در پایین قرار می­گیرد. برای شکل و جداول نیز در بخش سربرگ­ها یا هدینگ­ها، تنظیمات و عنوان مشخصی قرار می­دهیم که وقت تهیۀ رفرنس­ها، از روش اتوماتیک بتوانیم استفاده کنیم.

برای درج رفرنس­ها، از بخش references، قسمت Table of contents، گزینۀ insert table of content را می­زنیم و پس از آن تنظیم می­کنیم که فهرست مطالب ما چه سربرگ­هایی را در لیست خود نمایش دهد.

بعد از نقطه، ویرگول و کاما همیشه یک فاصله درج کنید نه قبل از آن. فاصلۀ متن از صفحات را می­توان از بخش page layout و سپس انتخاب گزینۀ margins و درج اعداد مناسب، به دلخواه تنظیم کرد.

معمولاً در پایان نامه­ ها، بعضی حروف از نظر شماره ­گذاری صفحه متفاوت هستند، بعضی­ از صفحات بدون هیچ شماره­ای، بعضی­ها با حروف ابجد شماره­گذاری می­شوند و برخی­ها نیز با اعداد معمولی و برای تفکیک این نوع شماره­گذاری باید از بخش page layout، گزینه Breaks را در انتهای بخشی که قرار است از آن به بعد در شماره گذاری متفاوت باشد بزنیم. بعد از انجام این کار دو بخش مجزا از نظر نوع شمارۀ صفحه ایجاد کرده­ایم و با کلیک در بخش پایین صفحه، footer فعال می­شود که می­توان از بخش format page number نوع شمارۀ صفحات را درج کرد.

فاصلۀ خطوط نیز از سربرگ Home و بخش paragraph، در زبانۀ Line and paragraph spacing قابل تنظیم است که بسته به نوع دانشگاه و شیوه نامۀ پژوهشی مقادیر متفاوتی می­تواند داشته باشد و همینطور فاصلۀ بین پاراگراف­ها که از استایل­ها و یا هدینگ­ها قابل تنظیم است. به این صورت که در بخش styles در بالا و سمت چپ صفحۀ word بر روی یکی از استایل ها کلیک راست می­کنیم و از بخش modify وارد صفحه­ای می­شویم که می­توانیم فوت یا پاراگراف ها را تنظیم کنیم. اگر پاراگراف را انتخاب کنید، بخشی به نام Spacing مشاهده می­کنید که فاصلۀ بین پاراگراف­ها در هر بخش را تنظیم می­کند.

کلید میانبر برای درج پاورقی یا فوت نوت­ها، Ctrl+alt+F می­باشد و پس از آن می­توانید در صورت فارسی یا انگلیسی بودن پاورقی موردنظرتان با استفاده از Ctrl+shift راست یا چپ، پاورقی را چپ چین یا راست چین کرد. اگر شمارۀ پاورقی­هایتان در کل پایان نامه مدنظرتان نیست، باید از بخش Refrences و انتخاب زبانۀ بخش Footnotes، گزینۀ Restart each page را در بخش Numbering بزنید که برای هر صفحه پاورقی را از یک شماره گذاری کند و در صورت انتخاب continuos، شماره­گذاری پاورقی­ها به صورت پیوسته خواهند بود که در پایان نامه مرسوم نمی­باشد.

درصورتی که بخواهید خط جداکنندۀ پاورقی را نصفه چپ­چین یا راست چین یا تمام خط تنظیم کنید، باید ابتدا صفحه word  را از حالت نمایش print layout به حالت Draft تغییر دهید که از طریق کادرهای کناری ذره­بین در پایین سمت راست قابل انجام است. پس از این کار، از سربرگ Refrences، گزینۀ Show Notes را می­زنید و در آنجا نوع خط پاورقی را تنظیم می­کنید.

میانگین امتیاز ۰ / ۵. تعداد امتیازها: ۰

اولین نفری باشید که به این مطلب امتیاز می‌دهید